کد خبر: ۷۹۱۴۸
تاریخ انتشار: ۱۱ تير ۱۳۹۷ - ۱۰:۲۷
جعفر بدخشان - کارشناس حمل و نقل ریلی

نقش اساسی و کلیدی حمل و نقل ریلی به عنوان عامل ارتباط دهنده مراکز عرضه و تقاضا وعنصر تداوم بخش به فعالیت ها از دو بعد توسعه ملی و قیمت نهایی کالا وخدمات دارای اهمیتی خاص می باشد، به نحوی که توجه دقیق و جامع به هریک از عوامل زیرساختی حمل و نقل ریلی در تأمین بازده اجتماعی- اقتصادی جزو الزامات اصلی به ثمر رساندن اهداف رشد و توسعه به شمار می رود.

حمل‌ و نقل‌ ریلی‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از بخش‌های‌ مهم‌ سیستم‌ حمل‌ و نقل‌، نقش‌ عمده‌ای‌ را در عرصه‌ اقتصادی، صنعتی‌ و اجتماعی‌ کشورها ایفا می‌کند و به واسطه مزایای خاص و نسبی که در مقایسه با سایر بخش‌های حمل و نقلی از جمله هوایی‌، جاده‌ای و دریایی دارد، توانسته جایگاه قابل توجهی را در حوزه حمل و نقل به خود اختصاص دهد.

راه‌آهن با مزایایی همچون ظرفیت‌ بسیار بالا، مصرف‌ انرژی‌ و آلودگی‌ کم، نرخ‌ کرایهِ‌ پایین‌ و ایمنی‌ نسبت‌ به‌ سایر وسیله‌های‌ حمل‌ و نقل‌ ‌استفاده‌ از آن‌ به منظور ‌حمل‌ و نقل‌ بار و مسافر را در مسافت‌های‌ زیاد توجیه‌ کرده و موجب شده تا به عنوان یک وسیله ایمن و با صرفه ارتباطی شناخته شود. از سویی دیگر در میان مزایای یاد شده، ایمنی بالا، ارزان بودن و مصرف انرژی کمتر این سیستم را به یک ابزار مردمی تبدیل کرده و موجب شده تا اکثر متقاضیان با مدنظر قرار دادن این پارامترها، سیستم حمل و نقل ریلی را در جهت تامین نیاز برگزینند که  به نظر می‌رسد بررسی برخی از این ویژگی‌ها خالی از لطف نباشد.‌مهم‌ترین‌ پارامتر در انتخاب‌ نوع‌ وسیله‌ نقلیه‌ نزد مسافران، وضعیت‌ ایمنی‌ است و آمار و اطلاعات نشان‌ می‌دهد که ایمنی‌ مسافرت‌های‌ حمل‌ و نقل‌ ریلی‌ به‌ مراتب‌ بیش‌ از سیستم هوایی‌ و جاده‌ای است.

با توجه به مزایای خاص حمل و نقل ریلی که آن را از سایر شقوق حمل و نقلی متمایز می کند اما شاهد گرایش صاحبان بار به حمل و نقل جاده ای هستیم که در استان مرکزی این وضعیت حکم فرماست.این در حالی است که طبق برنامه راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران هر سال تناژ بار حمل شده ‌توسط قطار، باید حدود 20 درصد افزایش یابد.برنامه‌ریزی راه‌آهن تا سال 97، حمل 70 میلیون تن بار است اما در حال حاضر سهم کمتر از ۱۰ درصدی حمل بار توسط راه‌آهن را شاهد هستیم.

علی رغم توجهاتی که مسئولان در برنامه های کلان کشور از جمله برنامه های چهارم و پنجم به حوزه حمل و نقل ریلی کرده بودند اما هنوز برنامه های پیش بینی شده محقق نشده و راه آهن به سهم خود از حمل بار کشور دست نیافته است. قرار بود تا پایان برنامه پنجم توسعه، سهم ریلی در بخش بار 30 درصد  باشد.

اینها ارقامی است که در برنامه چهارم نیز دیده شده بود و به برنامه پنجم انتقال یافت درحالی که اکنون این ارقام در بخش بار زیر 20 درصد می باشد.به عبارتی حداقل نسبت به برنامه 50 تا 60 درصد  عملیاتی شده است و نیاز به برنامه ریزی جهت بهبود این وضعیت داریم.در کشور ما به عنوان مثال هم اكنون 88 درصد فولاد توليد كشور از طريق جاده حمل مي‌شود.

در آمريكا و آفريقاي جنوبي به ترتيب 45 و 85 درصد بار با راه آهن حمل مي‌شود و در ايران اين ميزان 12 درصد است و با ادامه اين وضع نمي‌توان اميدي به توسعه ريلي داشت.حمل و نقل ریلی از جمله شیوه‌های مرسوم حمل و نقل زمینی با صرفه اقتصای بالا در دو عرصه مصرف انرژی و ایمنی است. نسبت مصرف سوخت در بین وسایط نقلیه جاده ای و ریلی در بخش حمل بار با توجه به نوع وسیله نقلیه (کامیون وتریلی) ازیک به شش تا یک به نه متفاوت است. در بخش مسافر نیز، نسبت مصرف گرچه بسیار نزدیکتر است اما راه آهن همچنان کمتر سوخت مصرف می‌کند و بنا به علل فراوان (نظیر عوامل ایمنی، انرژی، محیط زیست و مقایسه هزینه های ساخت راه آهن و جاده) تاثیر فراوانی در رشد اقتصادی کشور دارد.

در گزارش مقایسه مصرف سوخت در سیستم حمل و نقل ریلی و جاده‌ای که توسط کارشناسان گروه مطالعات اقتصادی مرکز تحقیقات راه آهن ارائه شده است٬ سوخت برای هر  ۱۰۰۰ نفر کیلومتر حمل و نقل مسافر در جاده  10 لیتر و برای حمل و نقل در راه‌آهن حدود ۷ لیتر مصرف خواهدشد.

بررسی احکام، قوانین و مصوبات مرتبط با صنعت حمل و نقل ریلی نیز نشان می‌دهد که در سیاست‌‌های کلی نظام در بخش حمل و نقل، اصل چهل و چهارم قانون اساسی، برنامه‌های سوم، چهارم و پنجم توسعه و سایر قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی شامل قانون توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت، قانون حمایت از سامانه‌‌های حمل و نقل ریلی شهری و حومه وآیین‌نامه‌های اجرایی مرتبط همواره بر گسترش حمل و نقل ریلی تأکید شده است.

همچنین در بندهای ۲۴ و ۲۵ سیاستهای کلی برنامه ششم توسعه ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری برای توسعه و تقویت حمل و نقل ریلی تأکید ویژه شده است. علاوه بر این به دستور رئیس‌جمهور و سازمان مدیریت برنامه، سه حکم حمایتی از راه‌آهن در برنامه ششم توسعه آمده است.

با این وجود توسعه این ناوگان همچنان با چالش‌هایی همراه است.در حال حاضر ۲۰ میلیارد لیتر گازوئیل در بخش حمل و نقل کشور مصرف می‌شود که اگر این حمل و نقل با راه‌آهن باشد می‌توان با ۳ میلیارد لیتر گازوئیل همه این حمل و نقل را انجام داد و ۱۷ میلیارد لیتر گازوئیل به ارزش ۱۰ میلیارد دلار صرفه‌جویی حاصل از شیفت حمل و نقل جاده‌ای به ریلی است. با این حساب می‌توان ۱۷ میلیارد لیتر افزایش صادرات فرآورده‌های نفتی را فقط با جابه‌جایی مد حمل و نقل جاده‌ای به ریلی داشت.با احتساب دلار آزاد ۳ هزار و ۵۰۰ تومانی به این نتیجه می‌رسیم که حداقل از محل انتقال حمل و نقل جاده‌ای به راه‌آهن صرفه‌جویی ۳۵هزار میلیاردی به دلیل افت مصرف گازوئیل در کشور حاصل می‌شود.

حمل و نقل‌ ریلی‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از بخش‌های‌ مهم‌ سیستم‌ حمل‌ و نقل‌، نقش‌ عمده‌ای‌ را در عرصه‌ اقتصادی، صنعتی‌ و اجتماعی‌ کشورها ایفا می‌کند.توسعه حمل و نقل ریلی و بهره گیری از آن در جهت حمل بار یکی از سیاست های اصلی دولت در حوزه حمل و نقل است.با توجه به سیاست های اصلاح الگوی مصرف انرژی،حفظ محیط زیست و ارتقاء امنیت و ایمنی در حوزه حمل و نقل و به خصوص اقتصاد مقاومتی،توسعه و بهره گیری از حمل ونقل ریلی از اهمیت خاصی برخوردار می شود.

حمل و نقل ریلی می تواند با صرفه جوئی در مصرف انرژی نسبت به حمل و نقل جاده ای گام موثری در راستای اقتصاد مقاومتی و اصلاح الگوی مصرف بردارد. به طوری که بررسی ها نشان می دهد که میزان مصرف سوخت حمل و نقل ریلی یک هفتم حمل و نقل جاده ای است. به این ترتیب با حمل یک تن بار در هرکیلومتر از طریق راه آهن در مقایسه با جاده حدود 6 سی سی صرفه جویی در مصرف سوخت صورت می گیرد.

در سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری حداقل در بیش از پنج بند مزیت توسعه راه‌آهن آشکار می‌شود.در بند ۳ سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری، رشد بهره‌وری در اقتصاد مورد توجه قرار گرفته و در بند ۴ این سیاست‌ها به صرفه‌جویی در مصرف انرژی اشاره و در بند ۸ این سیاست‌ها تأکید بر اجرای سیاست‌های اصلاح الگوی مصرف شده است. 

همچنین در بند ۱۰ ، ۱۲ و ۱۳ سیاست‌های اقتصاد مقاومتی به موضوع ترانزیت‌، پیوندهای راهبردی با کشورهای همسایه و همچنین افزایش صادرات فرآورده‌های نفتی اشاره شده است.از سوی دیگر حمل بار توسط راه آهن می تواند به دغدغه های دوستداران محیط زیست پاسخ مثبت دهد و امنیت خاطر بسیار بالائی را به صاحبان بار بدهد و با کاهش از حجم ترافیک جاده ای کشور به کاهش آمار تصادفات جاده ای و عوارض ناشی از آن کمک نماید.برآوردي از کل کالاهاي قابل حمل تا سال 1400 از سوي وزارت راه و شهرسازي انجام شده است. 

طبق اين برآورد کل 682 ميليون تن کالاي قابل حمل موجود در سال 1400 شمسي به 915 ميليون تن افزايش مي‌يابد؛ از اين رو برنامه‌ريزي شده از اين 250 ميليون تن افزايش کالا براي حمل، 170 ميليون تن آن توسط ريل جابه‌جا شود و حدود 80 ميليون تن سهم جاده‌اي باشد. بايد سهم ريل در جابه‌جاي کالا به 6 برابر ارتقا يابد.

مسئله اینجاست که چرا علی رغم اینکه راه‌آهن با مزایایی همچون ظرفیت‌ بسیار بالا، مصرف‌ انرژی‌ و آلودگی‌ کم، نرخ‌ کرایهِ‌ پایین‌ و ایمنی‌ نسبت‌ به‌ سایر وسیله‌های‌ حمل‌ و نقلی که‌ ‌استفاده‌ از آن‌ را به منظور ‌حمل‌ و نقل‌ بار در مسافت‌های‌ زیاد را قابل توجیه‌ کرده و موجب شده تا به عنوان یک وسیله ایمن و با صرفه ارتباطی شناخته شود اما هنوز صاحبان بار گرایش دارند تا بار خود را از طریق حمل و نقل جاده ای به مقصد برسانند.

یكی از مباحثی که می توانند تاثیر زیادی بر افزایش کارایی سیستم حمل و نقل ریلی بگذارد افزایش رضایت شهروندان و مشتریانی که از این سیستم استفاده میکنند، می باشد. این امر باعث افزایش استفاده از سیستم حمل و نقل ریلی می گردد.لذا به منظور افزایش کارائی سیستم حمل و نقل ریلی و همین طور افزایش شتاب استفاده از حمل ونقل ریلی در کشور،افزایش سطح رضایتمندی صاحبار بار و کالا از اهمیت بالائی برخوردار است.

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
برگزیده ها
تعویض پرچم گنبد حرم حضرت معصومه (س)/ تصاویر

تعویض پرچم گنبد حرم حضرت معصومه (س)/ تصاویر

پرچم حرم حضرت معصومه (س) در شب میلاد خجسته و با سعادت کریمه اهل بیت(ع) تعویض و آیین نقاره زنی خادمان در آن آستان مقدس برگزار شد.
موادغذایی و کالاهای اساسی غرق در سونامی گرانی

موادغذایی و کالاهای اساسی غرق در سونامی گرانی

سونامی گرانی که از چندماه گذشته بازار داخلی ایران را درنوردیده و سر از همه زیربخش های اقتصادی نیز درآورده حالا به تایید بانک مرکزی نیز رسیده و خبر از رشد 30 تا 80 درصدی قیمت کالاهای اساسی و سفره غذایی مردم دارد.