کد خبر: ۲۰۸۵۱
تاریخ انتشار: ۰۳ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۱:۰۶
گزارش شهر فردا از ضعف های مقررات ملی ساختمان در مساله «حریق»
شهرداری‌ها در شهرهای مختلف دنیا، دستورالعمل‌ها و راهکارهایی برای فرهنگ‌سازی مدیریت تعمیر و نگهداری ساختمان ها در برابر حوادثی همچون حریق ارائه نموده‌اند و حتی مسئولین و جرائم و هزینه‌های پیش فرض را نیز مشخص کرده‌اند.
به گزارش پایگاه خبری - تحلیلی «شهر فردا»، حادثه پلاسکو نشان داد ساختمان های تهران تا چه میزان در قبال حوادثی مانند آتش سوزی می توانند ناایمن باشند. چندی پیش در اولین همایش بین المللی اقتصاد شهری نتایج یک پژوهش علمی با عنوان «ارتباط موضوعی مباحث سوم و بیست و دوم مقررات ملی ساختمان و لزوم تمرکز بیشتر بر محافظت ساختمان‌ها در برابر حریق از دیدگاه مدیریت تعمیر و نگهداری» ارائه شد که بسیاری از ضعف های قانونی در زمینه ایمنی در برابر آتش سوزی را مورد بررسی قرار داده بود. 

در این پژوهش علمی آمده است: امروزه مبحث آتش در ساختمان‌ها چه در قالب بحران آتش‌سوزی به تنها و چه در قالب بحران آتش‌سوزی پس از زلزله از مباحث مهم سازه‌ای می‌باشد. این‌که تولید حرارت و انتشار آتش در یک ساختمان به چه نحوی می‌باشد و چه اقدامات عملی می‌توان برای حفاظت از جان انسان‌ها و یا بخش‌هایی از ساختمان در برابر حریق انجام داد نیز موضوع بسیاری از آیین‌نامه‌های امروزی دنیاست.

مبحث بیست و دوم مقررات ملی ساختمان در بخش نهم خود به مسئله حفاظت در برابر حریق پرداخته‌است . این موضوع پیش از این در مبحث سوم مقررات ملی تشریح گشته بود؛ لیکن مبحث بیست و دوم در چند بند به محورهای نیازمند بازرسی در طول دوران تعمیر و نگهداری ساختمان می‌پردازد. اینکه موضوعی به این اهمیت تنها در چهار صفحه در این آیین‌نامه گنجانده شده‌است نشان دهنده‌ی نیازمندی به تحقیقات هرچه بیشتری در این زمینه می‌باشد. 

به علاوه بیان کیفی تحقیقات پیشین و پیش‌نیازهای این موضوع که در مبحث سوم مقررات ملی آمده‌است می‌تواند یکی از عوامل ضعف این آیین‌نامه باشد. همچنین ضعف‌های مبحث سوم که بر اساس آن ساختمان‌های بسیاری طراحی شده‌اند را بایستی به عنوان نگاه اصلاحی در مبحث بیست و دوم جهت بازرسی و رفع نقص از ساختمان‌های قدیمی دید. به عبارت دیگر بایستی در حین آنکه مبحث سوم تقویت می‌گردد، مبانی محافظت در برابر حریق مورد اشاره در مبحث بیست و دوم نیز به گونه‌ای باشد که موارد کاستی موجود در مبحث سوم، با رویه‌ی تعمیر و پایش ابنیه مرتفع و اصلاح گردد. 

یکی از ضعف های این آئین نامه آن است مبحث سوم و به تبع محبث بیست و دوم مقررات ملی ساختمان ابنیه را نسبت به ریسک‌پذیری حریق سطح‌بندی به لحاظ اهمیت ننموده‌اند. این مهم می‌تواند در نگرش نسبت به بازرسی‌های لازم از ابنیه تأثیرگذار باشد. آیین‌نامه‌ی ساختمانی نیوزیلند اما این سطح‌بندی را به شرح جدول ذیل انجام داده‌است. ملاحظه می‌شود که این دسته‌بندی در تخصیص تجهیزات مهار حریق و همچنین در بررسی تمهیدات و اولویت بندی در بازرسی مجدد جهت مدیریت تعمیر و نگهداری ابنیه می‌تواند بسیار راهگشا باشد. بی‌شک بومی‌سازی این اولویت‌بندی‌ها و حتی طبقه‌بندی اولویت‌ها بر اساس جنس مصالح بکار رفته در ساختمان می‌تواند کارایی این جدول را بالاتر ببرد. نکته‌ی دیگری که به نظر نگارندگان می‌رسد عدم در نظر گرفتن فاکتور انتشار حریق به ساختمان‌ها و تصرفات مجاور در تعیین سطح اهمیت ساختمان‌ها بر اساس ضوابط تراکمی شهرسازی است. به عبارت دیگر شعاع تأثیر که در سطوح اهمیت 3 و 4 به آن‌ها پرداخته‌ شده‌است به تنهایی کافی نیست و تعداد ابنیه‌ی مجاور که می‌توانند در معرض این آسیب‌پذیری قرار بگیرند نیز حائز اهمیت است.


سطح اهمیت ساختمان‌ها جهت محافظت در برابر حریق در آیین‌نامه ساختمانی نیوزیلند

سطح اهمیت

توصیف نوع ساختمان

نمونه‌های موجود

سطح 1

ساختمان‌هایی که خطر پایینی برای جان انسان‌ها و طبیعت داشته و یا به لحاظ اقتصادی در صورت ریزش، ارزش پایینی دارند. این دسته معمولاً شامل حال ساختمان‌های کوچک غیر مسکونی مانند آلاچیق‌ها، طویله‌ها و موارد مشابه می‌شود که معمولاً افراد در آنها زندگی نمی‌کنند اما گاهاً توسط افراد تحت تصرف در می‌آیند.

* ساختمان‌های فرعی که برای سکونت در نظر گرفته نشده‌اند

* انبارهای کوچک

* کلبه‌های جنگلی

سطح 2

ساختمان‌های با خطر نسبی معمولی به جان انسان و یا طبیعت و یا ارزش اقتصادی متوسط. این طبقه معمولاً به ساختمان‌های مسکونی، تجاری و صنعتی تخصیص می‌یابد.

* کلیه‌ی ساختمان‌ها و تصرفات به جز موارد ذکر شده در سطوح اهمیتی 1، 3، 4 و 5

سطح 3

ساختمان‌های با خطر نسبی زیاد برای منافع و ارزش‌های اجتماعی با سطوح آسیب‌رسانی زیاد نسبت به کاربران حاضر در آن. این ساختمان‌ها نیازمند تمهیدات جدی‌تری می‌باشند چرا که می‌توانند تعداد افراد بیشتری در خود جای دهند و یا کاربران آنها آسیب‌پذیرتر از سایر افراد می‌باشند و صدمه دیدن آنها می‌تواند در سطح کلان اجتماعی جبران‌ناپذیر تلقی شود.

* ساختمان‌های با تمرکز بیش از 300 نفر در یک فضا

* ساختمان‌های دارای مراکز تحصیلی ابتدایی، متوسطه و یا مهد کودک با ظرفیت بیش از 250 نفر

* ساختمان‌های آموزش عالی و یا مراکز تحصیل بزرگسالان با ظرفیت بیش از 500 نفر

* تصرفات بهداشتی درمانی با ظرفیت 50 نفر یا بیشتر بدون در اختیار داشتن اتاق عمل و یا بخش اتفاقات

* زندان‌ها و مراکز بازپروری یا مراقبتی

* کلیه‌ی تصرفات با کاربری بیش از 5000 نفر

* ساختمان‌های دارای امکانات تولید برق، تصفیه آب آشامیدنی، تصفیه فاضلاب، و دیگر تجهیزات عمومی که در سطح اهمیت 4 تعریف نشده‌باشند.

* ساختمان‌هایی که در سطوح اهمیت 4 یا 5 تعریف نشده‌اند اما در آنها مقادیر بسیار قابل توجهی از گازهای سمی و یا مواد منفجره موجود است که که می‌تواند شرایط حاد خطرناکی ایجاد نماید که از مرزهای تملکی تصرف فراتر نرود.

سطح 4

ساختمان‌هایی که برای بازکسب آرامش، رفاه و امنیت پس از بحران لازم هستند.

* بیمارستان‌ها و دیگر تصرفات بهداشتی درمانی دارای اتاق عمل و یا مرکز اتفاقات

* مراکز آتش‌نشانی و پلیس و پارکینگ خودروهای اورژانسی

* ساختمان‌هایی که قرار است به عنوان پناهگاه استفاده شوند

* ساختمان‌هایی که قرار است توسط مالک و یا مراکز اجتماعی یا عملیاتی برای افزایش آمادگی نسبت به بحران مورد استفاده قرار گیرند

* ایستگاه‌های تولید برق و مشابه آن که برای پشتیبانی تصرفات مذکور در سطح اهمیت 3 لازم باشند

* ساختمان‌هایی که در آنها مواد منفجره و یا گازهای سمی انبار شده‌اند و آسیب‌دیدن آنها می‌تواند تا فراتر از مرزهای تملکی ساختمان اثر مخرب داشته‌باشد

* برج‌های مراقبت هواپیما و دیگر تأسیسات کنترل پرواز

* ساختمان‌های با عملکرد حساس دفاعی امنیتی

* تأسیسات آبی تأمین‌کننده‌ی فشار هیدرواستاتیکی لازم برای اطفاء حریق

* ساختمان‌های فرعی که برای عملکرد ساختمان‌های سطح 4 در طول شرایط اضطراری لازم باشند؛ من جمله برج‌های مخابراتی، تانکر‌های سوخت یا دیگر ساختمان‌های تأمین‌کننده‌ی فشار آب لازم جهت اطفاء حریق

سطح 5

ساختمان‌هایی که تخریب آنها خطر مصیبت‌باری را به یک فضای بزرگ (مثلاً 100 کیلومتر مربع) یا تعداد زیادی از افراد (مثلاً 100 هزار نفر) می‌رساند.

* سدهای بزرگ

* تصرفات به شدت پر خطر


در بخش دیگری از این پژوهش علمی آمده است: موضوع تعمیر و نگهداری ابنیه تا به امروز اکثراً به صورت سنتی انجام شده‌است. فرد تنها در صورت مواجهه با مشکلاتی که امکان استفاده از تسهیلات درون ساختمان را ناممکن می‌ساخته‌اند با تماس با ارگان‌ها و سرویس‌های مربوط به تعمیرات، موضوع را حل و فصل می‌کرده‌است. به تبع این موضوع تیم‌هایی که برای تعمیر ساختمان وارد عمل می‌شدند بدون نگاه کلی به مسئله ساختمان، تنها بزرگترین مشکل موجود را حل نموده و پیش از گسترش سایر صدمات وارده به ساختمان در مورد آنها اقدام اصلاحی انجام نمی‌دادند.این در حالی است که شهرداری‌ها در شهرهای مختلف دنیا، دستورالعمل‌ها و راهکارهایی برای فرهنگ‌سازی مدیریت تعمیر و نگهداری در جامعه ارائه نموده‌اند و حتی مسئولین و جرائم و هزینه‌های پیش فرض را نیز مشخص کرده‌اند.

به عنوان نمونه می‌توان به دستورالعمل‌ها، بروشورها و توصیه‌نامه‌های موجود در شهر نیویورک اشاره کرد و ملاحظه نمود که مسئله‌ی تعمیر و نگهداری برای مالکین و مستأجرین ساختمان‌ها به چه شکلی تبیین شده‌است. در ابنیه بلند، مدیر آپارتمان‌ها به لحاظ حقوقی وظیفه دارد تا مسئله تعمیر و نگهداری ساختمان را مدیریت کند. فرم‌های بازرسی از ابنیه برای استفاده‌کنندگان از آنها نیز تهیه می‌شود که بر روی اسناد ساختمان‌ها به خریداران واگذار می‌شود. این جداول را می‌توان با شکل‌دهی و ساماندهی به اصول ذکرشده در مبحث بیست و دوم تهیه نمود و در اختیار سازندگان قرار داد و حتی مالکین را موظف نمود که سالانه گزارشی از بازرسی‌های خود را به نهادهای ذی‌ربط ارجاع دهند.شهرداری نیویورک چک لیستی ساده مشابه آنچه در جدول ذیل آمده‌است ارائه کرده که می‌توان سادگی و راهگشا بودن آن را دریافت.



 چک‌لیست ارائه شده توسط شهرداری نیویورک جهت نگهداری از ابنیه برای مدیران ساختمان

محل بازدید

عملیات لازم

مناسب

نامناسب

سقف

زهکش‌های سقف را تمیز کرده و آن را خشک نگه‌ دارید

سنگ‌های نما و حائل‌های از جا در رفته را اصلاح نمایید

ترک‌ها و درزها را کنترل و تعمیر نمایید

آب‌های مانده بر روی سقف را پس از بارش تمیز کنید

درها و پنجره‌ها

کلیه‌ی قسمت‌های چوبی را تجدید رنگ نمایید

بتونه‌ها را کنترل کرده و هر جا لازم است تجدید نمایید

کلیه‌ی لولا‌ها و مکانیزم‌های قفل را علی‌الخصوص در فصل سرد روغن‌کاری‌کنید

چفت و بست‌ها را کنترل کنید و تعمیر و تعویض را سریعاً انجام دهید

لوله‌کشی

کلیه‌ی شیر‌هایی که چکه می‌کنند را بر اساس گزارشات تعمیر کنید

نشت‌های لوله‌کشی را کنترل و سریعاً تعمیر کنید

چاهک‌هایی که گرفته‌اند را در صورت کندشدن زهکشی از آنها تعمیر نمایید

برقی

کارکرد تمهیدات و نورپردازی‌ها را کنترل کنید

برق‌کشی منازل مستأجرین را مرتباً کنترل کنید و هر گونه خطر احتمالی آتش‌سوزی را مرتفع نمایید

دسترسی ساده و سریع به کنتورها و کلید‌های برق را کنترل کنید

اگر از سیستم فیوز استفاده می‌کنید، در صورت لزوم آنها را تعویض کنید و همیشه در انبار چند نمونه در اختیار داشته‌باشید

دقت کنید که آمپر فیوزهایی که استفاده می‌کنید صحیح باشد

کابل‌ها و کنتورها بایستی محکم به دیوارها یا تیرها متصل باشند و نباید شل و آویزان شده‌باشند

دیوارهای خارجی

خروجی فواره‌ها و ناودانی‌ها نباید به روی دیوارهای خارجی بپاشد

به کیفیت ملات بین آجرها دقت کنید و در صورت لزوم تعمیرات انجام گردد

بررسی وضعیت درزگیری‌ها و آب‌بندی‌ها در اطراف پنجره‌ها، درب‌ها و نورگیرها و تعمیر آنها در صورت لزوم

گرمایش

روزانه سطح آب و میزان مواد سوختنی بخار سازها را کنترل کنید

اتاق تأسیسات حرارتی را مرتب و تمیز نگاه دارید

هر روز لوله‌های موتورخانه را با آب از داخل بشویید

فیلتر روغن موتورهای حرارتی را ماهانه و یا هرگاه که روغن‌ریزی دارید تعویض کنید

سالانه ترموستات را از نو کالیبره نمایید

شیرهای کنترل فشار آب را بازرسی نمایید

ایمنی و حفاظت در برابر حریق

لامپ‌هایی که سوخته‌اند را سریعاً تعویض کنید

سنسورهای ضد حریق را کنترل کنید و سالانه باتری آنها را تعویض کنید

که کلیه‌ی شیرهای آتش‌نشانی با علامت مشخص شده‌باشند تا در شرایط اضطراری دسترسی ساده و سریع به آنها میسر باشد

جانمایی کلیه‌ی سرویس‌ها حرارتی، آبرسانی، گاز و برق را بدانید

ایمنی قفل‌های درهای روبرو و پشتی ساختمان را کنترل کنید

واحدهای آپارتمانی خالی را مرتباً کنترل کنید تا کسی وارد آنها نشود

ترک‌های ایجاد شده در راهروها و مسیرهای تردد را تعمیر کنید

سالانه محافظ پنجره‌ها را کنترل کنید و در صورت لزوم تعویض نمایید

هر شش ماه کپسول‌های آتش‌نشانی را کنترل کنید

پله‌ها و خروجی‌های اضطراری را بررسی و در صورت لزوم تعمیر نمایید

بررسی کنید که پله‌ها و خروجی‌های اضطراری مسدود نشده‌باشند



 البته، فرهنگ‌سازی و به عبارتی عام سازی دستورالعمل‌های مذکور در مبحث بیست و دوم نیاز به آن دارد که همانند دستورالعمل جدول فوق برای مخاطبین غیر متخصص توسط جداول و بروشورها به شکل قابل درکی درآید. البته با توجه به وضع کنونی کشور، اشاره به اعداد و ارقام هزینه‌های تعمیر و نگهداری پیش از گسترش خرابی‌ها تا بعد از تخریب کامل می‌تواند صاحبین سرمایه را در درک بهتر شرایط و استقبال آنان از این موضوع ترغیب نماید. با توجه به ضعف این موارد در کشور ما، ترویج موارد مندرج در مبحث بیست و دوم در شرایط فعلی نیز مدت‌ها زمان و فرهنگ‌سازی نیازمند است. لیکن در عین حال بایستی همزمان مسئولین، حد جرایم، روابط و بروکراسی اداری به طور کامل تدوین و ابلاغ نمایند. همچنین برگزاری دوره‌های مشترک برای مهندسی عمران و تأسیساتی جهت همه‌گیر شدن اصول تعمیر و نگهداری لازم و ضروری است که امید است نهادهایی همچون نظام مهندسی ساختمان، شهرداری‌ها و غیره در این امر بیش از این تلاش نمایند.

ضعف موارد فنی و بی‌مسئولیتی نسبت به تعمیر و نگهداری می‌تواند یکی از عوامل ساخت و ساز ضعیف در امروز کشور باشد. با مشخص‌شدن بروکراسی‌های اداری و تعریف روابط و مسئولیت‌ها می‌توان هم در مرحله‌ی ساخت، مجریان را مسئولیت‌پذیرتر نمود و هم پروسه‌ی تعمیر و نگهداری از ابنیه همانند سایر کشورهای پیشرفته به یک امر عادی تبدیل شود. وظایف مدیریت ساختمان‌ها بایستی فراتر از هماهنگی‌های نظافتی باشد. مدیران ساختمان‌ها بایستی چک‌لیست‌هایی کنترلی در اختیار داشته‌باشند تا پیش از گسترش خرابی‌ها آن‌ها را شناسایی نمایند و نسبت به تعمیر و نگهداری از ابنیه اقدام نمایند. نهادهای مسئول می‌توانند با تعریف جداول، ضوابط و بروشورهای قابل درک و ساده، این مسئله را در جامعه به راحتی فرهنگ‌سازی نمایند. این البته مشروط بر آن است که درک از هزینه‌ها و پیشگیری از خرابی‌ها پیش از گسترش آنها را بتوان برای صاحبین سرمایه و مالکین تفهیم نمود.

نویسندگان:
 سینا حاجی بیگ تهرانی کارشناس پروژه‌های عمرانی 
 بابک همتی  مدیر نگهداری و تعمیرات 


ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
برگزیده ها
هوای تهران سالم است/ وزش باد بسیار شدید در پایتخت

هوای تهران سالم است/ وزش باد بسیار شدید در پایتخت

نتایج پیش‌بینی کیفیت هوا بر برقراری شرایط کیفی هوای سالم در بیشتر مناطق شهر تهران طی امروز دلالت می‌کند و انتظار می‌رود تا فردا وضعیت کیفیت هوای بیشتر مناطق پایتخت در محدوده شرایط سالم و ناسالم برای گروه‌های حساس قرار گیرد.
برف و کولاک ۱۱ استان کشور را درنوردید

برف و کولاک ۱۱ استان کشور را درنوردید

رئیس سازمان امداد و نجات با اشاره به وقوع برف و کولاک در ۱۱ استان کشور گفت: ۵۷۸۰ مسافر به دلیل این حادثه در محورهای مواصلاتی امدادرسانی شدند.